Παρακείμενα κείμενα #4: Σκοτεινός εαυτός

Υπάρχουν δύο σκοτεινά και άβολα πράγματα, που πρέπει να κάνει όποιος ενδιαφέρεται να επανεκτιμήσει την ζωή του και να αναβαθμίσει την υπαρξιακή του υπόσταση.
Το ένα είναι να σκεφτεί τον θάνατο. Να κοιτάξει κρανία και πτώματα, και να αναρωτηθεί πως θα είναι να πας για ύπνο και να μην ξανά-ξυπνήσεις. Ποτέ.

Άσχημο και δύσκολο πράγμα που βρωμάει σαν κοπριά. Όμως όλοι γνωρίζουν πως η κοπριά είναι απαραίτητη για την δημιουργία ζωής, κι από μέσα της μπορεί να πεταχτούν τα πιο όμορφα λουλούδια. Η κοπριά μπορεί να κυοφορεί υπέροχα πράγματα.

Το δεύτερο πράγμα, που πρέπει να κάνει κάποιος, είναι να σκεφτεί ότι είναι ένα απόλυτα εγωιστικό κωθώνι, που δεν έχει τίποτα καλό να προσφέρει σε κανέναν. Εξίσου βρωμερή και ενοχλητική σκέψη, που -σαν την κοπριά που λέγαμε- είναι αναγκαία.

Σκέψου λοιπόν ότι δεν είσαι τίποτε άλλο παρά ένας εγωπαθής απατεώνας, ένας καιροσκόπος, ο απόλυτος παρτάκιας, εκείνο το απεχθές είδος ανθρώπου που δεν κοιτάζει τίποτε άλλο παρά μόνο τον πισινό του. Υπό αυτό το πρίσμα κοίταξε τώρα τον εαυτό σου και αναρωτήσου: τι θέλω; Τι αγαπάω;

Αφού αυτοπροσδιορίστηκες ως εγωιστής ή εγωίστρια, είναι δεδομένο ότι αγαπάς τον εαυτό σου. Αλλά πως «σε ξέρεις»; Πως μπορείς να δεις ποιος ή ποια είσαι, αν όχι μέσα από τον άλλον; Ο μόνος τρόπος για να μπορέσω να «δω» τον εαυτό μου είναι μέσα από εσένα. Οτιδήποτε άλλο είναι σαν να προσπαθώ να δω τα μάτια μου ή να δαγκώσω τα δόντια μου.

Αυτή είναι και η ουσιαστική δουλειά κάθε ψυχοθεραπευτή. Να κάνει τον σκοτεινό εαυτό σου να συνυπάρχει αρμονικά και να δουλεύει για εσένα. Σκέψου το λίγο. Αν όλα ήταν καλώς καμωμένα, τίποτα δεν θα κινούνταν στον κόσμο. Τα σκοτάδια είναι αυτά που ορίζουν το φως.

Κάθε δραματική ταινία που σέβεται τον εαυτό της, πρέπει να έχει έναν κακό. Ένα πρόβλημα. Ειδάλλως δεν θα είχε κανένα απολύτως ενδιαφέρον. Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και στη ζωή. Κάπου πρέπει να υπάρχει μια σκιά. Αν δεν υπάρχει σκιά, δεν υπάρχει ουσία.

Κάπως έτσι, υπάρχει ένας παράξενος συσχετισμός μεταξύ όλων κακών πραγμάτων και των φωτισμένων ανθρώπων. Ένας φωτισμένος άνθρωπος δεν είναι απαραίτητα ένας άγιος άνθρωπος. Ο φωτισμένος άνθρωπος είναι αυτός που έχει συμβιβάσει τα αντίθετά του. Για αυτό και όλοι οι υπόλοιποι δυσκολεύονται να αποφασίσουν αν είναι καλός ή όχι.

Πάρε για παράδειγμα τον Ιησού Χριστό. Είναι απίστευτα τα προβλήματα που προκάλεσε στην διάρκεια της ιστορίας: σταυροφορίες, ιερά εξέταση, και πολλά άλλα που αντηχούν ακόμα και σήμερα… Ομοίως και ο πατέρας της ψυχανάλυσης, Σίγκμουντ Φρόυντ.

Ο Φρόυντ κατάλαβε γρήγορα ότι κανείς δεν μπορεί να είναι απολύτως ειλικρινής. Μπορείς να αναλύσεις το υποσυνείδητο, τα σκοτεινά σου βάθη και κίνητρα, και μάλιστα να έχεις και επιτυχία. Όμως κάποια στιγμή θα πεις «φτάνει». Τότε είναι που κατάλαβες το αστείο.

Γιατί υπάρχουν δύο είδη χιούμορ. Υπάρχει το «φτηνό» χιούμορ που γελάς με τους άλλους, και υπάρχει και το βαθύ χιούμορ που γελάς με τον εαυτό σου. Ο αυτοσαρκασμός.

Γιατί κάποιος γελάει με τον εαυτό του; Γιατί ξέρει ότι υπάρχει διαφορά του «έξω» από το «μέσα».

Φαντάσου ένα κέντημα. Έχει διαφορά η πίσω με την μπροστά όψη. Η μπροστά είναι όμορφη, καλοφτιαγμένη, αρμονική. Η πίσω είναι ατάκτως ερριμμένοι κόμποι και κλωστές που περισσεύουν. Έτσι είναι και ο ψυχισμός. Προς τα έξω δείχνει συγκροτημένος και αρμονικός. Μέσα όμως είναι γεμάτος κομπάκια και συρραφές. Όσο και αν δυσκολευόμαστε να το παραδεχτούμε, αυτή είναι η ακούσια λειτουργία μας. Να βάζουμε γρήγορα τη σκόνη κάτω από το χαλάκι για να μην φαίνεται, όταν έρθει ο επισκέπτης.

Από την άλλη, αν πιστεύεις ότι το δικό σου κέντημα είναι όμορφο και αρμονικό και στις δύο πλευρές, μάλλον πλανάσαι πλάνην οικτράν. Όλοι θέλουν τις ευκολίες και τις συντμήσεις του χάους της πίσω πλευράς. Το σκοτάδι, το ψέμα, την εξαπάτηση. Το να είσαι είναι το να εξαπατάς.

Το βλέπεις παντού στη ζωή. Στην πεταλούδα που υποκρίνεται ότι έχει μάτια στα φτερά για να αποφεύγει τα αρπακτικά. Στον χαμαιλέοντα που αλλάζει χρώμα… Η ζωή είναι ένα δράμα, και το δράμα δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την εξαπάτηση.

Προσπάθησε να βρεις το κέντρο ενός κρεμμυδιού. Θα αρχίσεις να βγάζεις τις φλούδες μία-μία μέχρι την τελευταία για να ανακαλύψεις …τίποτα! Το κρεμμύδι δεν έχει κέντρο. Οι φλούδες είναι το κρεμμύδι. Και για να γυρίσω στον Φρόυντ, με παρόμοιο τρόπο όσο περισσότερο «ξεφλουδίζεις» τον εαυτό σου, όσο μπαίνεις πιο βαθιά, τόσο και ανακαλύπτεις την εξαπάτηση του κέντρου που δεν υπάρχει.

Όμως ποιος εξαπατάει ποιον; Τι στο καλό είναι η εξαπάτηση;

Αν δεχτούμε ότι είναι η ουσία -οι φλούδες του κρεμμυδιού που λέγαμε-, τότε σε κάθε περίπτωση που θα έχεις ένα τέτοιο συναίσθημα, δοκίμασε να μην το αποφύγεις! Να μην το πνίξεις… Τι θα γίνονταν αν το ακολουθούσες; Αν το πήγαινες στα άκρα; Τι θα συμβεί αν φερθείς σαν ο απόλυτος εγωιστής ή εγωίστρια;

Εκεί βρίσκεται το μπέρδεμα. Οι άνθρωποι γενικώς δεν κάνουν αυτή την νοητή διαδικασία. Λένε απλώς θέλω αυτό το σπίτι, αυτό τον μισθό, αυτή τη θέση, αυτό τον εραστή ή ερωμένη… Αλλά δεν θέλουν να δουν τι συνεπάγεται η εκπλήρωση αυτής της επιθυμίας. Τι πρέπει να θυσιάσουν…

Το κόλπο είναι να κοιτάς που και που πίσω από το κέντημα, και εκεί θα δεις τα πάντα. Αλλά να φροντίσεις να μην σε πιάσουν. Αν δεν το κάνεις κρυφά, δεν παίζεις το κοινωνικό παιχνίδι. Όσοι παίζουν δείχνουν μόνο την μπροστά όψη του κεντήματος. Όλα όμορφα, συγκροτημένα και αρμονικά. Αυτό είναι το απόλυτο αστείο.

Αυτό είναι που σε κάνει άνθρωπο.

 

Πώς να χακάρεις ένα μυαλό #21: Ακόμα περισσότεροι πολιτισμικοί ιοί (κυβέρνηση & εξουσία)

Αν έχουμε μάθει κάτι δια της επαναλήψεως από την ιστορία της ανθρωπότητας είναι ότι η εξουσία διαφθείρει.
Δύσκολα θα βρεις κάποιον που δεν έχει το χέρι στο μέλι, και να σου πει το αντίθετο. Η γραφειοκρατία, παρόλο που είναι δυσκίνητη και αντιπαθητική, αντί να μειώνεται, μοιάζει να μεγαλώνει. Οι πολιτικοί συνασπίζονται πίσω από μεγάλα συμφέροντα, και τα μεγαλοστελέχη των εταιριών συνεχίζουν να λαμβάνουν μεγαλύτερους μισθούς και bonus…

Φυσικά και δεν περιγράφω ένα δυστοπικό μέλλον, αλλά ένα πολύ πραγματικό παρών. Ένα παρόν που δημιουργήθηκε και δημιουργείται από τίποτε άλλο, εκτός του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν τα μνημίδια. Αν το καλοσκεφτείς, ήταν αναμενόμενο.

 

Όπως έχω ξαναπεί οι διανοητικοί ιοί εκμεταλλεύονται μηχανισμούς που δίνουν οδηγίες. Η εξουσία από την άλλη, ορίζεται σαν την ικανότητα να ακολουθεί κάποιος τις εντολές κάποιου άλλου. Τις οδηγίες του. Επόμενο ήταν...

Την ίδια ακριβώς στιγμή που δημιουργείται μια δομή εξουσίας, μια κυβέρνηση, μια εταιρία με αντίκτυπο στις ζωές μας, αρχίζει η διαφθορά. Λίγο-λίγο οι καλές προθέσεις καταπνίγονται ή αντικαθιστώνται από πιο επιτυχημένα μνημίδια, που το μόνο που τα ενδιαφέρει είναι η μετάδοση.

Ας πάρουμε για παράδειγμα τις προσπάθειες της εκάστοτε κυβέρνησης να περιορίσει την «μάστιγα των ναρκωτικών», ένα φαινόμενο κατά κοινή ομολογία βλαβερό για την κοινωνία και τους ανθρώπους. Φαίνεται ότι κάθε φορά που η κυβέρνηση παίρνει μέτρα ενάντια σε αυτό το φαινόμενο, δημιουργεί τις συνθήκες για έναν διανοητικό ιό που ονομάζουμε μαύρη αγορά.

Η μαύρη αγορά είναι μια υποκουλτούρα γεμάτη μνημίδια όπως το πούλα ναρκωτικά για το κέρδος, πατώντας κουμπιά όπως αυτό της Δύναμης και της Ευκαιρίας. Η απαγόρευση των ναρκωτικών δημιουργεί τους εμπόρους ναρκωτικών και ταυτόχρονα, τους δίνει τεράστια δύναμη. Όσο πιο δύσκολο το κάνει η κυβέρνηση να βρει κάποιος χρήστης ναρκωτικά, τόσο ανεβαίνουν οι τιμές. Ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης, θυμάσαι;

Φωτογραφία: Kitteh-Pawz

Όσο πιο αυστηρές οι ποινές, τόσο περισσότερη ελευθερία νιώθουν οι έμποροι να κάνουν ακόμα μεγαλύτερα εγκλήματα στην αναζήτηση του οικονομικού κέρδους και της κοινωνικής εξουσίας. Άλλωστε με αυστηρότερες ποινές, δεν έχουν τι άλλο να χάσουν. Τα παίζουν όλα για όλα και για εκείνους είναι πλέον το ίδιο. Είναι εγκληματίες ήδη, και το κουμπί χαμηλό ρίσκο / υψηλή ανταμοιβή πατιέται τώρα με μανία.

Όσο πιο σκληρή είναι η κυβερνητική γραμμή για τα ναρκωτικά, τόσο περισσότερο χρήμα και δύναμη πηγαίνει στους dealers, και τόσο περισσότερο πατιούνται τα κουμπιά τους για Ευκαιρία και Δύναμη. Πρόκειται για παραδοσιακά αρσενικά σεξουαλικά κουμπιά, και ίσως αυτό να είναι μια εξήγηση του γιατί ο χώρος είναι ανδροκρατούμενος. Αν θες να διαβάσεις περισσότερα για τα κουμπιά αυτά, δες εδώ. Τώρα ας επιστρέψουμε στην κυβέρνηση…

Αφού το βλέπουν το έργο ξανά και ξανά, γιατί επιμένουν να το κάνουν; Γιατί δεν ελαφραίνουν τα μέτρα για να πάρουν τα αντίθετα αποτελέσματα με την αποδυνάμωση της μαύρης αγοράς;

Φυσικά επειδή για να επανεκλέγουν, χρειάζονται τα πιο ισχυρά μνημίδια που υπάρχουν, και ο πόλεμος κατά των ναρκωτικών, αφού απηχεί στην πλειοψηφία του εκλογικού σώματος, είναι ένα τέτοιο. Όμως η επιτυχία αυτού του μνημιδίου είναι ανεξάρτητη από το πόσο αποδοτικό είναι αυτό μέσω των λύσεων που προτείνονται.

Φωτογραφία: dimitriskoskinas

Ας επιστρέψουμε όμως εκεί που ξεκινήσαμε, στην διαφθορά της εξουσίας. Αν μιλάμε για κάποια κυβέρνηση, σπάνια είναι μια συνειδητή απόπειρα με διαβολικούς σκοπούς. Όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο, βλέπουμε γρήγορα το πρόβλημα και η δικαιοσύνη πράττει τα δέοντα αναλόγως του παραπτώματος. Είναι όμως πολύ πιο δύσκολο να αναγνωρίσουμε αυτό που πραγματικά συμβαίνει στο σύνολο: την σταδιακή μετακίνηση ολόκληρου του μηχανισμού εξουσίας σε μνημίδια που στέλνουν την ίδια την εξουσία μακριά από τους σκοπούς για τους οποίους δημιουργήθηκε.

Ας πάρουμε για παράδειγμα το ελληνικό κοινοβούλιο. Συστάθηκε με την πρόθεση κάποιοι σοβαροί άνθρωποι, εκλεγμένοι από τον λαό, να παίρνουν αποφάσεις για την χώρα. Η βουλή νομοθετεί και η κυβέρνηση εκτελεί. Είναι οι πρώτη και δεύτερη εξουσία αντίστοιχα, που μαζί με την τρίτη (δικαστική εξουσία) αποτελούν την ενιαία κρατική εξουσία.

Το θέμα είναι ότι από τη στιγμή που συστάθηκαν αυτές οι εξουσίες, ήταν ορθάνοιχτες στους διανοητικούς ιούς. Ας το εξηγήσω λίγο αυτό…

Καταρχήν σκέψου ότι τα μνημίδια που κατορθώνουν να μολύνουν πολιτικούς έχουν καλύτερα αποτελέσματα από τα υπόλοιπα, καθώς οι πολιτικοί είναι άνθρωποι κύρους και δύναμης, που μπορούν να ενεργήσουν προς αυτές τις ιδέες, ενώ είναι και ικανοί ρήτορες και τις διασπείρουν μέσω των ομιλιών τους ή άλλων μέσων. Ας υποθέσουμε τώρα ότι ξεκινάμε με μία βουλή όπου όλοι οι βουλευτές βρίσκουν τις ιδέες τους από το διάβασμα ή από το να ακούνε τους άλλους σε ανεπίσημες κοινωνικές συζητήσεις. Οι πολιτικές πεποιθήσεις με τα  καλύτερα μνημίδια (π.χ. Κρίση, Βοήθεια προς τα παιδία, Να βγάζει νόημα ή κάποιο προσωπικό κουμπί) θα ήταν αυτές με τις περισσότερες πιθανότητες να μολύνουν έναν υποψήφιο. Αλλά ακόμα κι αυτά πολύ σύντομα, με τα καινούργια μνημίδια που έρχονται κάθε μέρα, θα ανέπτυσσαν ένα άγριο ανταγωνισμό για την προσοχή του πολιτικού. Πολύ γρήγορα τα μνημίδια έρχονται σε όλο και πιο ισχυρά «πακέτα» για να την κερδίσουν.

Φωτογραφία: jfphotography

Ένα από αυτά τα πακέτα είναι φυσικά το χρήμα: δωρεές, χορηγίες και «στήριξη» στον υποψήφιο για επανεκλογή. Όπως φαντάζεσαι, είναι πολύ πιο εύκολο να ακούσεις την άποψη εκείνου που συνεισφέρει, παρά εκείνου που όχι. Ακόμα κι αν ο υποψήφιός μας είναι απόλυτα καθαρός και διαφανής, τα μνημίδια αυτών που δίνουν το χρήμα εισχωρούν πολύ πιο εύκολα. Φαντάσου μόνο μία εταιρία-χορηγό που αναφέρει το ίδιο θέμα ξανά και ξανά. Προγραμματισμός δια της επανάληψης!

Από την άλλη οι πολιτικοί μισθώνουν μεγάλο προσωπικό και κάνουν αμέτρητα συμβούλια προκειμένου να ξεσκαρτάρουν αυτά τα μνημίδια και να χωρίσουν «την ήρα από το σιτάρι». Και δωσ’ του τα συμφέροντα να προσπαθούν να βρουν νέους τρόπους για να εισχωρήσουν, και να οι πολιτικοί που προσπαθούν ακόμα πιο πολύ να βρουν το ωφέλιμο μέσα στη σαβούρα, σε έναν ατέλειωτο κύκλο δίχως τέλος...

Όλα καλά και αναμενόμενα μέχρι εδώ, αν δεν υπήρχε ένα μικρό πρόβλημα. Δεν είναι η δουλεία του βουλευτή να διαλέξει τις καλύτερες ιδέες από τα διάφορα συμφέροντα. Η δουλειά του είναι να κάνει το καλύτερο για την χώρα!

Φωτογραφία: LemnosExplorer

Όμως οι βουλευτές βομβαρδίζονται από προτάσεις που ωφελούν άμεσα ή έμμεσα συγκεκριμένα συμφέροντα. Είναι αδύνατον κάποιος βουλευτής να μην κλίνει στο να κάνει κάτι, να ισχυροποιήσει κάτι, να νομοθετήσει κάτι για αυτά τα θέματα. Βάλε τώρα αυτό τον βομβαρδισμό «αιτημάτων» μαζί με τον τρόπο που δουλεύει το σύστημα, για να καταλάβεις ότι για να είσαι στην βουλή ΠΡΕΠΕΙ να λαμβάνεις υπόψη τα διάφορα συμφέροντα. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι οι πολιτικοί είναι καλοί ή κακοί. Είναι απλώς μνημιδιακή εξέλιξη.

Ας το πάρουμε αλλιώς. Έστω ότι ένας πολιτικός αδιαφορεί παντελώς για αυτή τη μνημιδιακή επίθεση, και το μόνο που τον απασχολεί είναι το καλό της χώρας του. Αν δεν μπορέσει να το μεταφράσει αυτό σε ζουμερά μνημίδια αρεστά στους ψηφοφόρους, απλούστατα δεν θα εκλεγεί! Σύντομα θα έχουν μείνει μόνο πολιτικοί με μνημίδια που εγκρίνουν οι ψηφοφόροι. Γιατί οι εκλογές δεν κερδίζονται με την αγνότητα των προθέσεων, αλλά με το πόσο αρεστός είναι κάποιος στους ψηφοφόρους.

Είναι οι άνθρωποι που λένε στο εκλογικό σώμα αυτό που θέλει να ακούσει. Επιπλέον, όσο πιο σημαντική γίνεται η τηλεόραση και το internet στη δημοτικότητα του υποψηφίου, τόσο περισσότερο αποκλίνει η εικόνα του από την πραγματικότητα. Επί παραδείγματι, τη σήμερον ημέρα κανείς σοβαρός πολιτικός δεν κάνει τηλεοπτική εμφάνιση χωρίς συμβουλές ειδικών για το πώς θα σταθεί, πως θα μιλήσει, φορές-φορές ακόμα και στο τι θα πει.

Παρόλα αυτά η μνημιδιακή εξέλιξη είναι τρομερά δύσκολο να προβλεφτεί. Το σύνθημα του 2015 του ΣΥΡΙΖΑ για «νέο ξεκίνημα με αξιοπρέπεια, δικαιοσύνη, δημοκρατία», με τρία ισχυρά μνημίδια κάτω από την σκέπη της προόδου, μετατράπηκε το 2019 στο συντηρητικό «μην τολμήσεις – μην ψηφίσεις, τώρα δεν παίζουμε, αποφασίζουμε για τη ζωή μας». Από την άλλη ο συντηρητισμός της Νέας Δημοκρατίας το 2015 με το σύνθημα «λέμε την αλήθεια» μετατράπηκε το 2019 σε «ενωμένοι - μπορούμε», ένα πακετάκι σε συσκευασία σλόγκαν των υπονοούμενων και πιο προοδευτικών μνημιδίων της Αποστολής και της Ευκαιρίας μαζί με το Να ανήκεις κάπου. Αρκετά μακριά από την «αλήθεια» τέσσερα χρόνια πριν, δεν συμφωνείς;

Φωτογραφία: BenHeine

Όπως καταλαβαίνεις, το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι όσο οι πολιτικοί θα γίνονται όλο και καλύτεροι στο να πατούν τα κουμπιά μας, τόσο τα αποτελέσματα των εκλογών θα είναι όλο και λιγότερο σχετικά με τους πραγματικούς τους στόχους. Με απλά λόγια, αντί να ψηφίζεις ιδέες και προσωπικότητες, ψηφίζεις τηλεπερσόνες που φτιάχτηκαν για να είναι επιτυχημένες, την ίδια ώρα που η ανάγκη επανεκλογής και επικοινωνιακής υπεροχής σκεπάζει τους όποιους αγαθούς σκοπούς του κάθε υποψηφίου.

«Ωραία, και τι να κάνουμε τώρα;» σε ακούω να σκέφτεσαι. Όπως είδες, το πρόβλημα είναι των ψηφοφόρων και όχι των πολιτικών. Όμως δυστυχώς, είναι πολύ δύσκολο να μορφώσεις την πλειοψηφία για αυτά τα θέματα. Δεν υπάρχουν αρκετά ισχυρά μνημίδια για αυτό, παρόλο που θα ωφελούσε πολύ την πολιτική και κοινωνική ζωή. Αν υποθέσουμε ότι με κάποιο τρόπο μπορούσε να τα καταφέρει κάποιος, τότε το πρώτο πράγμα που θα έφτιαχνε θα ήταν η ποιότητα της κάθε προεκλογικής καμπάνιας, και αμέσως μετά η ακεραιότητα και η διαφάνεια της κάθε κυβέρνησης θα βελτιώνονταν αισθητά.

Όμως τα μνημίδια αδιαφορούν για την ποιότητα της ζωής μας. Για εκείνα, όσον αφορά τον πολιτικό στίβο, είναι «ή θα τους φας ή θα σε φάνε». Μόνο ο καθένας μόνος του, μετά από κριτική σκέψη και συνειδητές αποφάσεις, μπορεί να αντισταθεί και ίσως να μεταδώσει αυτήν του τη στάση και σε άλλους. Άρα τελικά το ζήτημα είναι ένα: θα είσαι αυτός ο άνθρωπος ή θα είσαι το μπαλάκι των μνημιδίων σε έναν ατέλειωτο αγώνα τένις;

ΛΟΙΠΑ ΜΕΤΑΙΣΘΗΣΙΟΓΟΝΑ
(Βιβλιογραφία και προτεινόμενα αναγνώσματα)

Dawkins, Richard. The Selfish Gene, New Edition (Oxford University Press, 1989).
Dennett, Daniel C. Consciousness Explained (Little, Brown, 1991).
Brodie, Richard. Virus of the Mind (Integral Press, 1996).
Dalton, Richard. I Am Not My Thoughts: Mastering Your Memes & Turning the Tables on Mental Slavery (Value Life Associates, 2016).

Πώς να χακάρεις ένα μυαλό #20: Κι άλλοι πολιτισμικοί ιοί (ειδήσεις & συνομωσίες)

Οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, υγιώς σκεπτόμενοι άνθρωποι πιστεύουν στην ελευθερία του λόγου.
Αυτό φυσικά και δεν είναι κακό από μόνο του. Όμως παρόλη την καλή πρόθεση και την πίστη σε ένα ειδυλλιακά αγνό τοπίο, όπου η αλήθεια, η ελευθερία και η δικαιοσύνη θα λάμψουν, η πραγματικότητα είναι μια βαλτώδης περιοχή γεμάτη παγίδες.

Η ιδέα πίσω από την ελευθερία του λόγου είναι ότι αν αφήσεις όλες τις απόψεις ελεύθερες, τότε θα επικρατήσουν μόνο οι αληθινές (εντός και εκτός εισαγωγικών), οι πανανθρώπινες και οι δίκαιες. Δυστυχώς, αυτό είναι μόνο μία ευχάριστη φαντασίωση. Στην πραγματικότητα, οι ιδέες που θα επικρατήσουν είναι αυτές με τα καλύτερα μνημίδια, που δεν είναι πάντα η ανθρωπιά, η δικαιοσύνη ή άλλα θετικά χαρακτηριστικά.

Φωτογραφία: davidsibande

Δεν είναι καν η αλήθεια. Μία ιδέα μπορεί να είναι «επιτυχημένη» για αιώνες, ακόμα και αν πρόκειται για μία μεγαλοπρεπή μπούρδα. Το αν κάτι είναι «αλήθεια» ή όχι, δεν είναι και τόσο σημαντικός παράγοντας επιβίωσης ενός μνημιδίου. Φαίνεται πολύ πιο σημαντικό το μνημίδιο να βγάζει νόημα. Όσο πιο ευκολονόητο είναι κάτι, τόσο πιο πιθανό να επιβιώσει, ακόμα και αν δεν είναι αλήθεια!

Θες παράδειγμα; Σκέψου την κβαντική φυσική. Αν τα μαθηματικά σου δεν είναι σε ανώτερο επίπεδο, θα δυσκολευτείς να παρακολουθήσεις οποιοδήποτε έγκυρο άρθρο. Η κβαντική φυσική είναι δυσνόητη και για αυτό δεν είναι ένα επιτυχημένο μνημίδιο στον γενικό πληθυσμό.

Από την άλλη έχουμε τα ζώδια. Ένα πράγμα που δουλεύει με τα γενέθλια του καθενός, και τα διάφορα κείμενα περί ζωδίων μπορούν να διαβαστούν ακόμα και από απόφοιτους δημοτικού. Τα ζώδια είναι επιτυχημένα για αυτόν ακριβώς τον λόγο, παρόλο που πολλοί θα διαφωνήσουν για το κατά πόσο αληθή είναι (όσον αφορά την κβαντική φυσική δεν υπάρχει τέτοιο θέμα, καθώς διαθέτουμε και πειραματικά δεδομένα). Συμπέρασμα; Κβαντική φυσική – ζώδια, σημειώσατε 2.

Όπως καταλαβαίνεις, όλα αυτά δυσκολεύουν ακόμα πιο πολύ τη ζωή ενός επαγγέλματος που «ζει» από την αλήθεια στις ειδήσεις. Τους δημοσιογράφους, οι οποίοι έχουν κατηγορηθεί πολλάκις για προκατάληψη, αποπροσανατολισμό της κοινής γνώμης, ρουφιανιές, αλητείες και διάφορα άλλα τέτοια συναρπαστικά.

Πέρα από τις καραμπινάτες περιπτώσεις που αμαυρώνουν τον κλάδο, το πραγματικό πρόβλημα των δημοσιογράφων είναι ότι πρέπει να ισορροπήσουν την αλήθεια και την αντικειμενικότητα με το να πουν κάτι «ζουμερό» και πιασάρικο. Δηλαδή να πατήσουν τα κουμπιά του κοινού, ώστε να τους ακούσουν όσο το δυνατόν περισσότεροι.

Φυσικά και υπάρχει μια μερίδα που ανοιχτά λένε ότι δεν κάνουν αντικειμενική δημοσιογραφία, αλλά απλώς λένε την άποψή τους σε ειδικές στήλες με ονόματα όπως editorial, απόψεις, γνώμες, κλπ. Αυτό που κάνουν είναι να βρίσκουν στοιχεία που ενισχύουν την άποψή τους και μετά να τα παραθέτουν με έντεχνο τρόπο, ώστε να πατούν τα κουμπιά του κοινού για μεγαλύτερη αναγνωσιμότητα ή τηλεθέαση.

Τα κουμπιά αυτά σου τα έχω αποκαλύψει σε προηγούμενα κείμενα και ο χώρος των ειδήσεων είναι γεμάτος τόσο από αυτά, όσο και από τους διανοητικούς ιούς που καλύπτουν. Παρατηρώ ότι στην εποχή σας είναι πολύ δημοφιλή, εκτός από τον Φόβο, το Φαγητό και το Σεξ, και η Κρίση, η Βοήθεια προς τα παιδιά, το Να ανήκεις κάπου, και μερικά ακόμα παρόμοια.

Τι γίνεται όμως με την υπόλοιπη εφημερίδα; Αυτή της «αντικειμενικής» δημοσιογραφίας;

Φωτογραφία: Dark-Wayfarer

Καταρχήν, ακόμα και αν έχεις τις καλύτερες των προθέσεων, είναι αδύνατο να είσαι απολύτως αντικειμενικός. Όμως η μεγαλύτερη μερίδα και των δημοσιογράφων, αλλά και του κοινού, πιστεύει το αντίθετο. Αυτό από μόνο του κάνει τον χώρο των ειδήσεων ένα τρομερά εύκρατο κλίμα για τους διανοητικούς ιούς.

Ας το δούμε με ένα ακόμα παράδειγμα. Στο όνομα της αντικειμενικότητας συνηθίζεται να δίνεται ίσος χρόνος στα ρεπορτάζ για όλες τις απόψεις. Είναι όμως τρομερά δύσκολο να καταλάβεις στο 100% οποιαδήποτε άλλη άποψη εκτός από την δικιά σου. Αυτό σημαίνει ότι αν ήσουν ο δημοσιογράφος που κάλυπτε το θέμα, το πιο πιθανό είναι να «πασάλειβες» την αντίθετη άποψη, υποβαθμίζοντάς την, χωρίς όμως να το κάνεις συνειδητά.

Τώρα θα μου πεις, γιατί, μόνο ένας δημοσιογράφος υπάρχει; Αν βγάλουμε ένα μέσο όρο από όλους δεν θα εξισορροπηθούν τα αποτελέσματα; Η απάντηση είναι δυστυχώς «όχι απαραίτητα», καθώς και η υπό-ομάδα των δημοσιογράφων είναι επιρρεπής στις δικές τις προκαταλήψεις και διανοητικούς ιούς. Τι πράγμα; Ας δούμε…

Καταρχήν, όταν μιλάμε για αντικειμενικότητα, μιλάμε για ένα επίπεδο επικοινωνίας έξω από το πλαίσιο της ζωής του δημοσιογράφου ή της κατανόησής του για το θέμα. Πόσο εφικτό είναι άραγε αυτό;

Δεύτερον, άντε και το πηδήξαμε το παραπάνω. Στην καλύτερη περίπτωση, κάποιος θα πρέπει να αποφασίσει τι μεταδίδεται και τι όχι, μιας και ο χώρος μιας δημοσίευσης και ο χρόνος μιας εκπομπής είναι περιορισμένοι. Με ποια κριτήρια θα το κάνει αυτό;

Τρίτον, αν κοιτάξεις προσεκτικά, οι πιο επιτυχημένοι δημοσιογράφοι είναι αυτοί που είναι ενάντιο στο «κατεστημένο». Σου φαίνεται περίεργο; Απλώς παρατήρησε το πως ακόμα και ιδιαιτέρως συστημικοί δημοσιογράφοι μοιάζουν να μιλούν συνεχώς για «αλλαγή». Φυσικά αφού το όλα είναι καλά δεν είναι ένα καλό μνημίδιο για να στηριχθεί επάνω του ολόκληρη εκπομπή. Θα ήταν μια πολύ βαρετή εκπομπή, που βαθμιαία θα έκανε τον δημοσιογράφο να χάσει τη δουλειά του εξαιτίας των πολύ χαμηλών ποσοστών τηλεθέασης.

Δεν έχει να κάνει με την όποια πολιτική κατεύθυνση του καναλιού ή του οποιουδήποτε μέσου. Έχει να κάνει με το ποια κουμπιά πατιούνται και άρα τραβούν την προσοχή μας, ώστε να συνεχίσουμε να τα παρακολουθούμε και να αυτοσυντηρούνται. Όλα τα δημοσιογραφικά μέσα, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, έχουν μετατραπεί σε ένα πολιτισμικό ιό, που μιλάει συνεχώς για «αλλαγή».

Τέτοιο είναι το μπέρδεμα που έχουμε φτάσει στο φαινόμενο πολλά συντηρητικά μέσα (που συντηρητικός σημαίνει «αντίθετος στην αλλαγή») να ασκούν κριτική ή να κάνουν σάτιρα αντί να υποστηρίζουν το status quo, ενώ αρκετά από τα προοδευτικά μέσα να αντί-προτείνουν παρωχημένες απόψεις και πρακτικές μη-εναρμονισμένες με το σήμερα. Όλα αυτά δε, μόνο και μόνο επειδή το να συζητάς για να μην υπάρξουν αλλαγές, δεν είναι καθόλου καλό μνημίδιο.

Υπάρχει και ένα υπό-προϊόν της δημοσιογραφίας, το οποίο είναι ιδιαίτερα επιρρεπές στους διανοητικούς ιούς, και όλο και περισσότεροι φίλοι και γνωστοί μας γίνονται φορείς κάθε λεπτό: οι συνομωσίες.

Οι συνομωσίες είναι ένας πολιτισμικός ιός που προκύπτει από την ανάγκη των ανθρώπων να καταλαβαίνουν, να «βγάζουν νόημα». Με μια γρήγορη αναζήτηση φτιάχνω το top-5 των συνομωσιών γύρω από τον κορονοϊό, και σας τις παρουσιάζω:

Φωτογραφία: Vitality-Sokol

1. Διάφορα πράγματα, από σκόρδο μέχρι κοκαΐνη, μπορούν να προλάβουν ή να θεραπεύσουν τον κορονοϊό
2. Ο κορονοϊός δεν υπάρχει στην πραγματικότητα
3. Ο Bill Gates φταίει για τον κορονοϊό
4. Ο κορονοϊός σχετίζεται με το κινέζικο τεχνολογικό δίκτυο 5G
5. Ο κορονοϊός δημιουργήθηκε από τους Κινέζους ως βιολογικό όπλο και τους ξέφυγε από το εργαστήριο

Πριν σκεφτείς πόσο εξωφρενικά είναι κάποια ή όλα από τα παραπάνω, σκέψου ότι για να διατηρηθεί μια συνομωσία, θα πρέπει όλοι οι εμπλεκόμενοι να την κρατήσουν μυστικό για πολύ καιρό. Όσο περισσότεροι οι εμπλεκόμενοι ή ο καιρός, τόσο πιο δύσκολο είναι να διατηρηθεί κρυφή.

Φωτογραφία: InfinityWave

Φυσικά και υπάρχουν συνομωσίες που έχουν αποδειχθεί αληθείς, όπως για παράδειγμα η περίπτωση του Edward Snowden. Είναι ακριβώς αυτές οι περιπτώσεις που αποδεικνύουν ότι όσο μυστικοπαθής και να είναι ο οργανισμός που αναφέρονται, κάποια στιγμή η συνομωσία είναι αναπόφευκτο να ξεσκεπαστεί, και μάλιστα αυτό θα γίνει αναλογικά γρήγορα σε σχέση με τον αριθμό των εμπλεκομένων. Υπάρχει μάλιστα και ειδικόςαλγόριθμος για τον οποίο ο εμπνευστής Dr. D. R. Grimes εικάζει ότι μπορεί να προβλέψει κατά προσέγγιση το χρονικό διάστημα που θα ξεσκεπαστεί μία συνομωσία, σε σχέση με τον αριθμό των συνωμοτών.

Με βάση τον παραπάνω αλγόριθμο, μία συνομωσία με περίπου 2500 εμπλεκόμενους συνωμότες δεν θα άντεχε για περισσότερο από 5 χρόνια εξαιτίας της πάντα υπαρκτής πιθανότητας ακούσιας ή εκούσιας διαρροής. Βάλε τώρα με το μυαλό σου πόσο γρήγορα θα κατέρρεε μια συνομωσία σε σχέση με τον κορονοϊό, η οποία θα ενέπλεκε τουλάχιστον όλο το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό ολόκληρης της Γης!

Είναι πιθανοτικά απειροελάχιστο να συμβαίνει. Όπως και στην περίπτωση Snowden (ο οποίος είχε να κάνει με εκπαιδευμένους πράκτορες της NSA, και όχι με ανυποψίαστους γιατρούς και νοσοκόμους), κάποιος-κάπου θα μιλούσε. Για οποιονδήποτε λόγο, σε μια τέτοιας κλίμακας συνομωσία, η διαρροή είναι αναπόφευκτη.

Όμως, όπως είδαμε, η αλήθεια δεν είναι καλός επιλογέας μνημιδίων. Για τούτο και η συνομωσιολογία δεν είναι ένα καινούργιο φαινόμενο, ούτε θα σταματήσει έτσι απλά. Γιατί ένα σύστημα πίστης μπορεί και να έχει διασπορά ως συνομωσία, ακόμα και χωρίς τη συνειδητή επιλογή των εμπλεκόμενων.

Φωτογραφία: Viergacht

Είναι οι μασόνοι οι «σκοτεινές δυνάμεις» του σατανά που θέλουν να κυριαρχήσουν τον κόσμο; Δεν θα το έλεγα. Απλώς θέλουν να διατηρήσουν τα μνημίδια της συντεχνίας τους και να τα αναπαράγουν με τον καλύτερο (ποιοτικά σε σχέση με την αντιγραφή) τρόπο. Όμως η μυστικότητα των πρακτικών τους εξάπτει τη φαντασία του κοινού, το οποίο, στην προσπάθειά του να καταλάβει, δημιουργεί το μνημίδιο-συνομωσία της μασονίας.

Όμως το μπέρδεμα δεν σταματάει εδώ. Αν και οι πραγματικές συνομωσίες είναι στατιστικά δεδομένο ότι θα ξεσκεπαστούν αργά ή γρήγορα, οι περισσότερες (πέραν των πλέον ζουμερών) είναι πολύ εύκολο, παρόλα αυτά,  να παραμείνουν μυστικές. Κάποια στιγμή στα μέσα της δεκαετίας του 1980, η εταιρία McDonalds ανακοινώνει ένα παναμερικανικό παιχνίδι με κουπόνια στα προϊόντα της, και δώρα μεγάλα χρηματικά ποσά και ακριβά αντικείμενα. Όμως από το 1989 έως το 2001 δεν υπήρξε κανένας αυθεντικός νικητής, ένα σκάνδαλο που ανακαλύφθηκε αρκετά αργότερα από το FBI. Πρώτη φορά το ακούς; Πως κι έτσι;

Μην ανησυχείς, γιατί οι ίδιες οι εταιρίες φροντίζουν για αυτό, με το να επενδύουν εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο για να δεσμεύσουν μιντιακό χρόνο και χώρο για την προώθηση των προϊόντων και τις διαφημίσεις τους. Γιατί μια απλή αναφορά σε ένα θέμα να το ανοίξει διάπλατα εν μία νυκτί; «Είναι πολλά τα λεφτά Άρη» και ο διαθέσιμος χώρος και χρόνος για μία πληροφορία είναι πολύ συγκεκριμένος. Δεν μπορείς να τα μάθεις όλα. Θα μάθεις μόνο αυτά που θα επιστρέψουν ανταποδοτικά τηλεθέαση. Αυτά που θα επιτρέψουν στο κανάλι να συνεχίσει να λειτουργεί, ενημερώνοντάς σε. Αυτά τα ζουμερά και δημοφιλή, και σε καμία περίπτωση τα βαρετά ή τα δυσνόητα.

Ας επανέλθουμε στο παράδειγμα των μασόνων. «Μα καλά, αφού βλέπουν ότι ο κόσμος συνομωσιολογεί άδικα εις βάρος τους, γιατί δεν ανοίγουν τις πόρτες να δούμε τι κάνουν εκεί μέσα;» μπορεί να ρωτήσει κάποιος.

Το πρόβλημα με τον μνημιδιακό προγραμματισμό του καθενός είναι ότι πολύ δύσκολα μπορεί κάποιος να τον υπερβεί και να «μπει στα παπούτσια» του άλλου. Δεν αλλάζουμε απόψεις και στάσεις ζωής συνειδητά και στιγμιαία, όπως τα πουκάμισα. Επιπροσθέτως, όπως είναι δύσκολο να δούμε την άποψη του άλλου, ακόμα πιο δύσκολο είναι να δούμε την (ολιστική) άποψη του άλλου για εμάς. Στην προκειμένη περίπτωση, οι μασόνοι γνωρίζουν αυτά που κάνουν, κι επειδή δεν έχουν και μεγάλη σχέση με επικλήσεις στον έξω-από-δω και υποχθόνια σχέδια υποδούλωσης της ανθρωπότητας, αναρωτιούνται πόσο τρελοί είναι όσοι τους κατηγορούν και δεν δίνουν περαιτέρω σημασία.

Είναι γεγονός ότι δεν παρατηρούμε αυτόματα τα πράγματα γύρω μας. Φιλτράρουμε τις αμέτρητες πληροφορίες για να μην τρελαθούμε. Με ποια φίλτρα; Μα φυσικά με τα φίλτρα που στρέφουν την προσοχή μας σε πράγματα που ταιριάζουν με την άποψή μας για τον κόσμο, και απορρίπτουν καθετί άλλο. Το αυτό ισχύει και για κάθε είδους συνομωσία. Με απλά λόγια, αν είσαι συνομωσιολόγος, θα τις βλέπεις παντού.

Όμως εσύ θα κοιτάζεις πλέον ψύχραιμα κάθε είδηση. Τις «ύποπτες» δε, ξέρεις, αυτές τις ιδιαίτερα πικάντικες που είναι πακτωμένες με τα μνημίδια που λέγαμε, θα τις διασταυρώσεις και θα τις επαληθεύσεις, πριν τις διασπείρεις σαν ιό, έτσι δεν είναι;

ΛΟΙΠΑ ΜΕΤΑΙΣΘΗΣΙΟΓΟΝΑ
(Βιβλιογραφία και προτεινόμενα αναγνώσματα)

Brodie, Richard. Virus of the Mind (Integral Press, 1996).
Lynch, Aaron. Thought Contagion: how belief spreads through society  (Basic Books, 1996).
Aunger, Robert.  The Electric Meme: a new theory of how we think (Free Press, 2002).
Dalton, Richard. I Am Not My Thoughts: Mastering Your Memes & Turning the Tables on Mental Slavery (Value Life Associates, 2016).